Akt poświadczenia dziedziczenia to wygodna i często szybsza alternatywa dla sądowego stwierdzenia nabycia spadku. Nie w każdej sprawie spadkowej możliwe jest jednak skorzystanie z tej drogi. Są sytuacje, w których notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia, nawet jeśli spadkobiercom zależy na szybkim załatwieniu formalności. W takich przypadkach konieczne jest przeprowadzenie postępowania przed sądem.
Na czym polega ograniczenie roli notariusza w sprawach spadkowych?
Notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia tylko wtedy, gdy spełnione są warunki przewidziane przez przepisy. Czynność notarialna nie służy rozstrzyganiu sporów ani wyjaśnianiu skomplikowanych wątpliwości dotyczących kręgu spadkobierców. Jeżeli pojawia się konflikt, brak zgodności między uczestnikami albo niejasności co do tego, kto dziedziczy, notariusz nie może zastąpić sądu.
W praktyce oznacza to, że notarialne poświadczenie dziedziczenia jest możliwe przede wszystkim w sprawach bezspornych, w których stan faktyczny i prawny można jednoznacznie ustalić na podstawie zgodnych oświadczeń oraz przedstawionych dokumentów.
Kiedy notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia?
Istnieje kilka najczęściej spotykanych sytuacji, w których sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia nie będzie możliwe.
1. Gdy między zainteresowanymi istnieje spór
Jeżeli osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy, nie są zgodne co do tego, kto dziedziczy albo w jakich udziałach, notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia. Dotyczy to także sytuacji, w których jedna ze stron kwestionuje ważność testamentu albo podważa prawa innego uczestnika.
2. Gdy nie stawią się wszystkie osoby zainteresowane
Do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia co do zasady potrzebna jest obecność wszystkich osób, które mogą być brane pod uwagę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Jeżeli nie da się ustalić pełnego kręgu osób zainteresowanych albo ktoś nie bierze udziału w czynności, notariusz nie będzie mógł przeprowadzić całej procedury.
3. Gdy istnieją wątpliwości co do testamentu
Problemy mogą pojawić się również wtedy, gdy istnieje kilka testamentów, ich treść jest niejasna albo zachodzą wątpliwości co do ważności jednego z nich. Notariusz nie rozstrzyga takich sporów jak sąd, dlatego w bardziej złożonych przypadkach konieczne może być postępowanie sądowe.
4. Gdy nie można jednoznacznie ustalić kręgu spadkobierców
Jeżeli dokumenty są niepełne, stan cywilny członków rodziny budzi wątpliwości albo istnieją niejasności dotyczące pochodzenia, pokrewieństwa lub wcześniejszych oświadczeń spadkowych, notarialne poświadczenie dziedziczenia może okazać się niemożliwe.
5. Gdy wcześniej zapadło już orzeczenie albo sporządzono akt
Notariusz nie sporządzi aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli w tej samej sprawie istnieje już prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo wcześniej został sporządzony i zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
Co wtedy zamiast aktu poświadczenia dziedziczenia?
Jeżeli notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia, sprawę należy skierować do sądu. W takiej sytuacji właściwą drogą jest postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd ma możliwość przeprowadzenia postępowania dowodowego, przesłuchania uczestników, oceny testamentów i rozstrzygnięcia spornych kwestii, których notariusz nie może rozwiązać w ramach czynności notarialnej.
Dla wielu osób oznacza to dłuższą procedurę, ale w sprawach konfliktowych albo niejednoznacznych jest to po prostu konieczne. Sąd może wydać rozstrzygnięcie tam, gdzie nie ma podstaw do sporządzenia aktu notarialnego potwierdzającego dziedziczenie.
Dlaczego warto wcześniej skonsultować sprawę spadkową?
Przed wizytą warto ustalić, czy dana sprawa ma charakter bezsporny i czy rzeczywiście spełnia warunki do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Pozwala to uniknąć niepotrzebnych opóźnień oraz lepiej przygotować dokumenty. W wielu przypadkach już wstępna analiza sytuacji rodzinnej i dokumentów pozwala ocenić, czy możliwe będzie skorzystanie z drogi notarialnej, czy też od razu trzeba przygotować wniosek do sądu.
Podsumowanie
Notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia wtedy, gdy sprawa spadkowa nie jest bezsporna, nie stawiły się wszystkie osoby zainteresowane, istnieją wątpliwości co do testamentu albo nie można jednoznacznie ustalić kręgu spadkobierców. Przeszkodą jest także wcześniejsze prawomocne rozstrzygnięcie tej samej sprawy przez sąd albo wcześniejsze sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia.
W takich sytuacjach konieczne jest przeprowadzenie postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku. Dlatego przed rozpoczęciem formalności warto dokładnie ocenić, która droga będzie właściwa w danej sprawie.
